HARİKALAR DÜNYASI

Herodotos, bir gezgin olarak hayret uyandırıcı yerleri anlatır yazılarında. Yunanlı yazarlar, İskender çağının bolluk döneminde cazip yerlerin listesini çıkarırlar. Yedi kusursuzluğu simgelemektedir ve listeler hep yedi olarak kalır.

İLKÇAĞ DÜNYASININ YEDİ HARİKASI
Bu yapıların ortak özelliği ihtişam, cüret ve güzelliktir.

Gize Piramitleri
Herodotos'a göre Büyük Piramit, sapık bir zalimin eseridir. Keops ve Kefren'den nefretle bahseden taihçi, bu anıtı dikmek için Mısır halkının köleleştirildiğini ve 2.5 ton ağırlığında 2.3milyon kireçtaşı bloğunun 20 yılda inşaatın tamamlandığını yazar. Günümüz bilimadamları yöntem konusunda tam anlaşamamakla beraber dünya dışı teknolojilere ihtiyaç bulunmadığı konusunda hemfikirler. Piramitleri yaptıran güç, firavunun tanrıyla özdeşleşmiş olmasıydı.

Yunan-Roma gezginleri piramitleri gördüklerinde beyaz kireçtaşıyla perdahlanmış dış duvarlarıyla büyük olduğu kadar olağanüstü güzelliği ile de büyüleyiciydi. Zamanla Kahire'deki binalarda bu kaplama malzemesi olarak kullanıldı.

Mısır'da Gize Platosundaki Mikerinos, Kefren ve Keops piramitleri ilkçağın ilk harikalarıdır.

Babil'in Asma Bahçeleri
İnsanlar kupkuru bir yörede doğanın yapamadığını yapmışlardı. Bahçe II.Nabukednezar (MÖ600) tarafından karısını memnun etmek için yapılmıştı.

Geride varolduğuna dair somut bir kanıt olmayan yegane harikadır. Ayrıca kentle çiviyazısı tabletlerde de hiç bahçelerden sözedilmez. Herodotos'da bu bölgeyi ziyaret etmiş ve hiç sözetmemiştir.

Babil arşivleri Nabukadnezar'ın 43 yıllık saltanatında büyük imar hamlesi yaptığını ve şehri dünyanın en güzel şehri yaptığından sözeder.

Efes'teki Artemis Tapınağı
Küçük Asya'nın en zengin limanı Efes'in lükse düşkün halkı, her yıl tanrıça Artemis'in onuruna törenler düzenlerlerdi.

Tanrıça Artemis Zeus'un kızıydı. Müzik, şiir, sağlık, kehanet Tanrısı Apollon'un kardeşi olan Artemis, hem bakire, hem vahşi yaşamın muhafızı hem de avcıığın koruyucusuydu.

MÖ356'da Artemis Tapınağı ateşe verildi. Bunun üzerine Lidya Kralı Kraisos'un (Karun) yanan tapınağın üzerinde İskender tarafından yeniden yaptırıldı. Bu tapınak 2.75m yükseklikteki bir platform üzerine kurulmuş, 127 adet 18m'lik sütunlardan oluşuyordu.

MS262'de Got akıncıları tapınağı yıktılar. Tekrar yapılan tapınak IV.yy'da depremle ve 401'de patriğin saldırılarıyla talan edildi.

Olimpia'daki Zeus Heykeli
Atletizm oyunları Olimpia'daki Zeus onuruna düzenlenirdi. Dört yılda bir yapılan oyunlarda savaşlara ara verilirdi.

MÖ 438'de Olimpia Meclisi, Fridias'ı dev bir Zeus heykeli yapmakla görevlendirdiler. Daha önce Fidias, Athena'nın muazzam bir heykelini yapmıştı.

Fedias'ın tekniği ahşap bir iskeletin üzerini fildişi ve altın levhalarla kaplamak sonra da mücevher, cam ve boyalarla bezemekti. Heykeller çoktan yokolmuş ancak ihtişamları İlkçağ yazarlarının yapıtlarıyla günümüze ulaşmıştır.

Zeus'un ayaklarının dibinde içi zeytinyağı dolu bir havuz vardı. Böylece güneş ışığı Tanrı'nın yüzünü aydınlatabiliyordur. Ayrıca fildişi teninin de kurumasını önlüyordu.

MÖ170'de depremde hasar gören tapınak ve heykel, Hıristiyanlıktan büyük darbe alır ve soyulur. İmparator, MS393'de Olimpiyat oyunlarını da kaldırır.

Halikarnisos'taki Mausoleion
Karya Kralı Mausolos'un beklenmedik ölümünden sonra karısı Artemisia, kocası için bu anıtı yaptırır. Kraliçe mezarın tamamlandığını göremez ama onlar anıtı bitirirler. Artemis, Mausolos'un hem karısı hem de kardeşidir.

Çevresi 132m, yüksekliği 12m'dir. 36 sütunla çevrilidir. Yukarıdaki piramit ve onun üzerindeki heykelle tüm yapı 42m'dir. Temel 18m'dir.

Mausolos 1900 yıl sonra Avrupa'lı keşiş şövalyelerce yıkılmıştır.

Mimari üslubu Likya, Yunan, Mısır tarzlarının bir birleşimidir ve bir yönüyle Helenistik dönemin eklektizminin habercisidir.

Rodos Heykeli
Efsaneye göre Rodos'u kurtaran Güneş Tanrısı Helos'a adanmış heykel 33m yüksekliğindedir ve elinde meşale bulunmaktadır.

Ölen İskenderin imparatorluğu ele geçirmek isteyen Makedon lider Antigonus, kendisini desteklemeyen Rodos'a çok büyük bir donanma gönderir. Ancak Rodos halkı bu saldırı durdurur.

1932'de Rodos'ta bir kabartma bulundu ve bundan heykelin gerçek görüntüsü çıkarılmaya çalışıldı. Sağ kolunu kaldırarak meşale tutan bu heykel Özgürlük Anıtı'nın da ilham kaynağıdır. Sonradan bu heykelin taç giyen bir atlete ait olduğu saptanmıştır.

MÖ226'da yani yapılışından 60 yıl sonra, bir depremde dizlerinden kırılarak çöktü.

İskenderiye Feneri
Kentin batı limanında 100-120m yükselen Fener, üç kattan oluşuyordu. 70m'lik bir kare kule, üzerinde 35m'lik sekizgen bir yapı ve son olarak da 9m çapında, 20-25m'lik dairesel bir kubbe.

Başkent, kralın himayesinde pekçok şair, bilim adamı, düşünüre evsahipliği etti. Krallar, gemilerinde tüm kitaplara el koyuyor, bir kopyalarını geri veriyorlardı. Pekçok ilkçağ ve Klasik Dönem mirasına bu müze sayesinde sahibiz.

Zamanla harap olan yapı, 1375'de güçlü bir depremde tamamen yerle bir olur. Sonra da Memlukler körfezde bir kale yaparken, kulenin taşlarını kullanmışlardır.

ORTAÇAĞ DÜNYASININ YEDİ HARİKASI
Avrupa'lılar Ortaçağ denilen 1000 yıllık dönemde dışa kapalı küçük topluluklar halinde yaşadılar. Seyahat zor, bilgi sınırlıydı, büyük Roma ve Yunan uygarlıkları gerilerde kalmıştı. Ortaçağ sırasında veya sonrasında da Ortaçağın yedi harikası listesi ortaya çıkmıştır, ilginç olanı ise bu listenin aslında bir kısmının bu çağa ait olmamasıdır.

Stonehenge
4000 yıldır Güney İngiltere'de duran masif taşlardan oluşan halkanın kim tarafından yapıldığı tam olarak bilinmemektedir. Bu megalit halka, yüzyıllardır (1600yıl) yavaş yavaş biçimlendi. İlk olarak MÖ3000'lerde neolitik insanlar tarafından yapımına başlandı. Önceleri daire biçiminde bir hendek açıldı, bunlara sonradan ahşap direkler eklendi. Binyıl kadar sonra 40km uzaklıktaki Marlborough Downs'tan taşlar getirildi ve hendek çemberin içine yerleştirildi. İzleyen binyılda yapıya küçük taşlar ilave edildi.

Çağlar geçtikçe, meraklıların saldırısına uğrayan taşlar çok sert oldukları için kurtulmuşlardır.

Collesseum
Roma'da Neron öldükten sonra hasar görmüş eski amfitiyatronun yerine 187m x 153m'lik 48m yüksekliğinde 50000 seyirci kapasiteli bu devasa yapı inşa edildi.

Oturma düzeni Roma'nın toplum ve sınıf düzenini yansıtıyordu.

Collesseum, Romalıların gözünü doyurmak için muazzam bir toplanma mekanıydı. Burası insan ve yırtıcı hayvanların karşılaştığı bir arenaydı. Burada yüzyıllar geçtikçe, Hıristiyan ihtilalcilerin katledildiği bir yer de oldu.

Yapı, depremler ve yeni inşaatlarda malzeme olarak kullnılarak harabeye döndü. Halen üçte biri yakta durmaktadır.

Komu'ş-Şugafa Katakompları
Yerin altındaki kayalara oyulmuş İskenderiye'nin 1900 yıllık nekropolis'i, Mısır, Yunan ve Roma sanatlarının muhteşem bir sentezidir. MS1.yy'da İskenderi tam bir kültür potasıydı.

Çömlek kırıkları Höyüğü, masif kayalara oyulmuş üç katta oluşur ve yerin altında köstebek yuvası gibi uzanır. Burası pekçok katakomptan biridir ve 1900 yılında bir delikten düşen bir eşek sayesinde bulunmuştur.

Zamanında hareketli bir defin yeriydi. Burası muhtemelen parayla üye olunan bir mezar yeriydi.

Çin Seddi
Yaklaşık 4800km uzunluğundaki Çin Seddi, MÖ3.yy'da göçebe istilacıları engellemek üzere yaptırılmıştı. At sırtından inmeyen bu halklarla sınırlı sayıda atı ve güvenilir bir ordusu olmayan Çinlilerin böyle bir tahkimattan başka çözümleri yoktu.

Daha sonraki devirlerde, asıl Çin Seddi Ming Hanedanı (1368-1644) zamanında biçimlendi. 1449'da Moğollarca yenilgiye uğratılan Çinliler, seddin yapımına başladılar.

Ayrıca 18km'de bir saldırıları bildirmekte kullanılan işaret kuleleri de bulunmaktaydı.

Nankin Porselen Kulesi
Çinlilerin Şükran Tapınağı, Avrupalıların Nankin Porselen Kulesi adını verdiği yapı, zairf bir Budist pagoda örneğiydi.

29m çapında sekizgen bir temele oturan dokuz katlı kule 78m kadardı. Kuleyi asıl önemli yapan parlak beyaz tuğla kaplamasıydı.

1801'de yıldırım, 1853'de fanatik Hıristiyan bir grup tarafından kule harap edildi.

Ayasofya
Hıristiyanlar için Ortodoksluğun ve bin yıllık Bizans imparatorluğunun ana kilisesi Hagia Sophia'dır. Kutsal Bilgelik anlamına gelir.

326'da şehri kuran Constantinus'un hedefi kentin ilk büyük kilisesini inşa ettirmekti. 532'de isyancılarca yıkılan yapının yerine Batı'daki haç biçimindeki kiliselerden farklı olarak iki küçük Asyalı Yunan mimarın tasarladığı kilise yapıldı. Dev kilise için Roma'dali Parthenon örnek alındı. Ana zemini 66m x 75m, kubbesi 54m olan ve doğu ve batıda destek veren iki yarım kubbeden oluşan yapıda, sadece tuğla harç ve taş kullanılmış olması mühendislik başarısının inanılmazlığıdır. Eski Romalılar betonu bildikleri halde, Doğulu ustalar bu malzemeyi tanımıyorlardı.

Yapının içi de paha biçilmez melzemelerle süslenmişti. 558'de çöken kubbe tekrar yapıldı ve 400 yıl ayakta kaldı. 1453'de cami haline getirilerek, insan figürlü mozaikler kireçle badana edildi. 1932'de Atatürk, yapıyı ibadete kapattı, mozaiklerin üzerini temiletti ve 1934'de müze haline getirildi.

Pisa Kulesi
XII.yy'da ticaret ve denizcilik merkezi Pisa, gücünü göstermek için bu yapıyı yaptırdı. Çan kulesinin taban çapı 15-16m olan yapı, yüksek bir giriş katı, altı sütunla çevrili bezeli kat ve en üstte de çan odasından oluşmaktadır.

1173'de yapımına başlandı ve henüz üçüncü katın inşası sırasında kule eğilmeye başladı. Yüzyıl bekleyen halk, çare bulamayıp kule inşaatına devam etti. Tekrar eğilmeye devam eden kulenin inşaatı durduruldu, bir yüzyıl orda bekledikten sonra eğik bir şekilde 1350'de yapımı tamamlandı.

Pekçok dikleştirme çabası sonuç vermemiş ve şu anda da turistlerce ziyarete bile kapatılmıştır. Bugün 5m sapmış durumdadır. Geçici bir önlem olarak şu anda alt katlar çelik kablolarla askıya alınmıştır.

DÜNYANIN YEDİ DOĞAL HARİKASI
Everest Dağı
8848m yükseklikteki Everest, dünyanın en büyük sıradağları Himalayalarda (Nepal) yeralır. Sanskritçe, karın biriktiği yer anlamında bir deyimden alan dağın 6300m'nin üzerindeki kar hiç erimez.

Himalayalar her yıl 5cm yükselmektedir.

150 yıl önce Sir George Everest ilk öncü çalışmaları gerçekleştirmiştir.

1953'de Yeni Zelanda'lı Hillary ve Hintli Nargay, ilk kez zirveye ulaşmışlardır. Bu zamandan bugüne yaklaşık 150 kişi bu uğurda can vermiştir.

Büyük Set Resifi
Avustralya'da 350,000 km2'lik bir alana yayılmış mercanadalarından ve resiflerden oluşan bir labirenttir burası.

Büyük Kanyon
ABD Arizona eyaletinde Colorado Plato'sunu boydan boya 466km boyunca kesen bir yarıktır büyük kanyon. Ortalama genişliği 16km, derinliği 1.6km'dir.

Şu anda Glen Kanyon Barajıyla Colorado Irmağının önü kesilmiş ve ekosistem bozulmuştur.

Victoria Çavlanı
Yukarı Zambezi Irmağı, bazalt oluşumlu 107m'den aşağıya 1600m genişliğinde dökülür.

Rio de Jenerio Limanı
Burada, karanın 32km içine kadar sokulan bir körfez, balon şeklinde bir liman, girişte çıplak Corcovodo dağı ile muhteşem bir doğa manzarasıdır.

Pariatin Yanardağı
Meksika'da bir çukur kabararak yavaş yavaş yükselmiş, 1942'de iki ayda 150m olan yanardağ, o yılın sonunda 330m'ye, en son da 412m'ye yükselmiştir.

Kuzey Işıkları
Alaska'da atmosfer gazlarıyla çarpışan elektrik yüklü Günes parçalacıkları çeşitli kutup ışığı görüntüleri oluşturur.

Güneş patlamalarıyla oluşan elektrik yüklü ince bir akı Güneşten püskürür, Dünya'ya ulaşan bu Güneş Rüzgarı da Dünya'nın magnetik alanına girer. Bazıları magnetik kalkana çarpar bir kısmı spiraller çizerek Yerin kuzey ve güney kutuplarına doğru alçalır. Atmosferde İyonosferdeki oksijen-nitrojen karışımını çalkalamaya başlar. Bu nitrojen moleküllerinin uzaklığa göre de renk alır.

DÜNYANIN YEDİ SUALTI HARİKASI
CEDAM 1989'da Dünyanın Yedi sualtı harikası projesini başlattı.

Palau
Büyük Okyanus'taki Palau, 700 mercan ve 1500 balık çeşidini barındırır.

Balize Set Resifi
Dünyanın ikinci büyük set resifi olan yapı 260km'dir.

Galapagos Adaları

Kuzey Kızıldeniz
1000 tropik balık ve 400 mercan türüne evsahipliği yapar.

Baykal Gölü
Mart ayında 640km uzunluğunda göz buz tabakasıyla kaplanır. 1.5km ile en derin ve eski göl olan Baykal gölü geniş bir biyolojik çeşitlilik gösterir.

Büyük Set Resifi
1500 balık türü ve 400 mercan türü barındırır.

Derin Deniz Bocaları
Güneş ışığının erişmediği bu metal bakımından zengin aşırı sıcak yerde, fotosentez olmadan hidrojen sülfürü metobolize eden bakteriler yaşar.

MODERN DÜNYANIN YEDİ HARİKASI
Amerikan İnşaat Mühendisleri Derneği'nin seçtiği harikalar, yüze amaçlar yerine pragmatizmi simgeler.

Empire State Binası
1920'lerde büyüklük ve gücün iktidarda olduğu NewYork'da şehrin merkezinde yapılması planlandı. 1931'de 381m (bağlama kulesiyle 443m) olan yapı inşa edildi. Maliyeti 41,000,000$ oldu.

Dünya Ticaret Merkezi 1972'de yapılarak ünvanını elinden alsa da NY'un en gözde ikonu olmaya devam etti.

Itaipu Barajı
365m genişlikte bir savak, 18 dev jeneratörü çalıştıran ve 12600MW elektrik üreten Itaipu Barajı, Paraguay ile Brezilya'nın sınırı olan Parena Irmağı üzerindedir. Bu haliyle Paraguay'ın elektrik ihtiyacının tümünü, Brezilya'nın 3'de birini karşılayabilir.

1970'de ekonomik patlama sonucu, 1978'de tamamlanan barajın baraj gölü 1350km2'dir. Maliyeti 12,000,0000,000$'dır.

CN Kulesi
Toronto'da içi boş üç bacaktan oluşan 553m yüksekliğindeki kulenin 335m'sinde SkyPod yeralır, en üstte de verici kulesi bulunmaktadır. Maliyeti 57,000,000$'dır.

Panama Kanalı
1914'de Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus'u birleştiren Panama Kanalı açıldı. Yapımı 10 yıl sürdü ve 387,000,000$'a maloldu. Kanalın 11km'lik ilk bölümünde 12m derinliğinde 300m uzunluğunda 33m genişliğinde havuzlar yapıldı.

Manş Tüneli
Fransa ile İngiltere'yi bağlayan üçlü tünel 38.5km'dir ve deniz tabanının 39m altından geçer. İnşaat TBM'lerle yapıldı. İki taraftan başlayan delme işlemi birleştiğinde sadece birkaç cm şaştığı görüldü. Havalandırma sorunundan dolayı ulaşım elektrikli trenlerle sağlanır. 1994'de tamamlanan tünelin maliyeti 13,500,000$'dır. Tünelden geçiş 35dk sürer, böylece Paris Londra arası 3 saate inmiştir.

Kuzey Denizi Kurtarma Çalışmaları
1986'da tamamlanan set, Hollanda'nın Kuzey Denizinin kabarmalarından korunmasını amaçlar. Büyük bölümü deniz seviyesinin altında olna Hollanda'da hergün sular altında kalmaması baraj ve setler sayesinde olmuştur.

Kapaklı set herbiri 18000ton ağırlığında 65 beton ayaktan oluşur. 300-500ton ağırlıktaki çelik kapaklar bunların üzerinde yeralır.

Golden Gate Köprüsü
Bank of America'nın sürdüğü bir tahville proje başladı. Ayaklar arası 1280m, yan açıklı 343m olacak, kablolar 227m iki ayak üzerinde geçirilecekti. O tarihe kadar açıkk denizde ayak temeli atılmamıştı.

1937'de köprü tamamlandı.