Kognitif Psikoloji ve Evrimsel Biyolojının kombinasyonu olan Evrimsel Psikoloji insan beyninin evrimleşmiş kompleks bir yapı olduğunu söyler ve bunun kökenlerini araştırır. Çünkü insan beyninin gelişimiö evrimi bildiğimiz son 10000 yıllık tarihten çok daha geçmişe dayanır. Aklın Modülerliği teorisine göre insan beyni pekçok modülden oluşur. Evrimsel Psikoloji bunları oluşturan sebepleri araştırır. Bunlar doğal seleksiyon ile tasarlanmıştır, amaç hayatta kalmak ve türünün sürekliliğini sağlamaktır. Şimdi adaptasyon problemleri ve bunların evrimsel etkilerini araştıralım :
1.Avcıdan Kaçma Modülü
a.Avcıyı tesbit : hızlı-yanlış alarm olasılıklı sistem (yavaş-doğru sistemden daha önemlidir)
b.Yanlış Alarm : Tepki sonucu gerçek bir tehlike olup olmadığını anlaşılır. Yanlışsa tepki biter, doğruysa kaçınma zaten gerçekleşmiştir.
2.Yemek Tercih Modülü
Yağ ve şeker : hayvan öldürmek ve meyve bulmak çok zor olduğu için, bunlar doğal mekanizmalar olmalıdır.
Şimdi çok kolay bulunan bu gıdaları aynı şekilde istiyoruz ve evrimsel gelişimimiz bunları reddetmemizi gerektirmiyor.
Bozulmuş gıdalardanda tiksinme ve bulantı sonucu kusma ile kurtuluyoruz. Modül bunu zehirli hissederse, kaçınıyoruz.
3.Yakınlık-Arkadaşlık Modülü
Düşmanlara beraber karşı koymak grup olma olgusunu getirdi. Ancak aynı zamanda aynı türden tercihleri olanlara karşı ortaklık ve koalisyonlar oluşması gerekiyordu. İnsanlar gruplaştılar ve üye sayısıgittikçe arttı. Bunun temeli "bana yardım edersen sana yardım ederim" di. Gruplarda daima free-rider'ler olur. Yani yardımları alıp, kendisi hiç yardım etmeyenler. Bunlar en başta farkedilmedikleri için çoğalmaları daha kolaydır. Gen sayısında bunların sayısı artar. Nihayet herkes free-rider olacaktır. Bu durum grubun çöküşü anlamına gelir. Robert Axelrod'a göre bu sorunu çözmek için 3 koşulun sağlanması gerekir :
a.organizmalar, aynı organizmalarla beraber yaşarlar.
b.bilinenler, yabancılardan ayrılır.
c.önceki davranışlar hatırlanır.
4.Çocuklara ve Diğer Yakınları Yardım Modülü
Sosyal muhasebeye (3.modül) uymayan bu modülde insan kendi yavrularına yoğun ve daha uzun süren bir şevkat duyar ve bu karşılıksızdır. Hayvanlarda da ortak bu durumun sebebi pekçok ortak geni taşıyan akrabaya yardım etmekle, kendi kopyalarına yardım etmektedirler. Bu Richard Dawkins'e göre Gen'in Bencilliğidir.
1980'lerde yapılan bir araştırmaya göre öz ve üvey çocuklarda kötü muamele inceleniyor ve Amerika'da 100 kat, Kanada 70 kat üvey çocuğa öz evlatlara göre öldürüldüğü görülüyor.
5.Kaynak-Dağıtım Modülü
Her çocuğa ayrılana dek kaynak pekçok faktörce belirlenir. Ebeveyn-Çocuk Çatışma teorisine göre ebeveyn için hepsi eşitken, çocuk genetik olarak %100 kendiyle, %50 kardeşiyle ilgilenir.
6.Akıl-Okuma Modülü
Bu karşıdakinin düşüncesini, davranış ve sözlerinden tahmin etmeyi içerir. Bu sosyal zekanın evrimi şöyle anlaşılabilir. 6000000 yıl önce ortalama 50 kişilik gruplar varken, 3000000 yıl önce bu sayı 70, 1000000 yıl önce 80, 150000 yıl önce 150 kişilik gruplar oluşmuştur. Bu modül hergün kullandığımız akıl okuma zekasından kaynaklanmaktadır.
Akıl okuma modülü, evrimsel psikologların Akıl Teorisi olarak tanımladığı kavramdır. İnanç, istek gibi zihinsel süreçler davranışlarımızı belirler. Çocuklar bu modül sayesinde başkalarını anlamayı deneme yanılmayla öğrenirler. 4 yaşındaki çocuk başkalarının kendisiyle aynı düşünemeyebileceğini anlamıştır.
7.Dil Modülü
Tüm canlı türleri çeşitli seslerle anlaşırlar, insan bunların en kompleksi dili yaratmıştır. Dil Kazanım Mekanizması olmadan dili öğrenmek imkansızdır. Bu sadece insana özgüdür. Anatomika çalışmalara göre dil 300000 yıl önce evrimleşmiştir. Bunun temelinde sosyal çevrede bilgi değişimi ve karşılıklı ilişki ilkesi vardır.
8.Eş-Seçim Modülü
Uygun eş iki şey sağlar : a.genleri, b.ebeveynsel ilgiyi
a.İyi genler : iyi genler, o genin hayatta kalmasını ve çoğalmasını sağlayacağından önemlidir. Örneğin vücut simetrisi eş seçiminde genin iyi olduğunu gösterir. Ayrıca bel-kalça oranı .7 evrimsel olarak en çekicidir. Bu oran, istatistiki olarak daha doğurgandır.
b.Ebeveynsel ilgi : diğer primatlardan farklı olarak insan, babaya da gereksinim duyar. Bu da sadece fiziksel görünümle değil, davranışları incelenerek anlaşılır.
Ayrıca kadın ve erkeğin üreme stretijileri farklıdır. Kadın doğurduğu için seks konusunda daha dikkatlidir ve birleşmeyi geciktirir.
Günlük ilişkinin sadece erkek tarafından istendiği doğru değildir. Her iki cinsin de uzun süreli ve kısa süreli ilişki stratejileri vardır. Kadının uzun süreli ilişki dışındaki çıakrı, daha iyi yaşam olabilir. Örneğin maymunların yemek için yaptığı gibi. Bir diğer olasılıkla kadının uzun süreli eşi varken kısa süreli partnerinin genlerini çoğaltmak istemesi olabilir.
Yine de erkek, kendisi için maliyeti az, faydası aynı olan kısa süreli ilişkiyi tercih eder.
Kadın için önemli olan kaynakları en çok sağlayan erkeği bulmaktır.
Kadının kıskançlığı da erkeğin kaynaklarının başka kaynaklara yönelmesinden korunmak amaçlıyken, erkeğin kıskançlığı başka genlerden olan cocuğa bakmak istememekten olacaktır.
No comments:
Post a Comment